رفتن به بالا
  • سه شنبه - ۳ اردیبهشت ۱۳۹۸ - ۰۸:۰۰
  • کد خبر : ۲۵۶۴۷
  • چاپ خبر : مرد بزرگ معماری ایران
به مناسبت بزرگداشت شیخ بهائی

مرد بزرگ معماری ایران

بهاءالدین محمد بن‏ حسین عاملی، معروف به شیخ بهائی، دانشمند نامدار قرن دهم و یازدهم هجری است که در فلسفه، منطق، هیئت و ریاضیات تبحر داشت و سرآمد دوران خود بود. از شیخ بهایی در حدود ۹۵ کتاب و رساله در سیاست، حدیث، ریاضی، اخلاق، نجوم، عرفان، فقه، مهندسی و هنر و فیزیک بر جای مانده است. به پاس خدمات شیخ بهایی به علم ستاره‌ شناسی، یونسکو سال ۲۰۰۹ را به نام او سال (نجوم و شیخ بهایی) نامگذاری کرد.

شیخ بهایی در اصفهان درگذشت و بنابر وصیت خودش جنازه او را به مشهد بردند و در جوار مقبره علی ابن موسی الرضا جنب موزه آستان قدس دفن کردند. هم ‌اکنون قبر وی بین مسجد گوهرشاد و صحن آزادی و رواق امام خمینی در یکی از رواق ‌ها که به نام خودش معروف می باشد است.

در عرف مردم ایران، شیخ بهایی به مهارت در ریاضی و معماری و مهندسی معروف بوده و هنوز هم به همین صفت معروف است، وی در عصر طلایی هنر اسلامی یعنی دوران صفویه، تعداد زیادی از بناها را با تکنولوژی فراتر از عصر خود طراحی کرده و به اجرا درآورد. آثاری همچون مسجد امام اصفهان، نقشه شهر نجف آباد، مهندسی تقسیم آب زاینده رود، طرح ریزی کاریز نجف آباد، حمام شیخ بهایی، معماری حرم امام رضا (ع)، مجموعه کاخ های دولتی اصفهان (دولت خانه)، چینی خانه بقعه شیخ صفی الدین اردبیل که امروزه از او به یادگار مانده است.

روز بزرگداشت شیخ بهائی و روز معمار

سال ۲۰۰۹ از سوی یونسکو به نام سال بزرگداشت شیخ بهایی نامگذاری شد و از این سال (۱۳۸۸) روز ۳ اردیبهشت به طور رسمی به عنوان روز معماری در ایران پذیرفته‌ شده و در تقویم رسمی ایران نیز از سوی دولت ثبت شد. هرساله در این روز مراسم و همایش‌ هایی در رابطه با معماری یا بزرگداشت معماران در مجامع فرهنگی و هنری و علمی ایران برگزار می‌ شود که در شهر مشهد هم، همه ساله مراسم بزرگداشتی با هدف پاسداشت مقام معمار و معماری و همچنین تجلیل و تکریم و تعالی روحیه معماری شهر مشهد برگزار می شود.

معمار و آنچه معماری نامیده می شود

معماری عبارت است از علم و هنر شکل دهی به فضای زیست انسان. به عبارت دیگر معماری به وجود آورنده فضایی است که انسان را از نیروهای طبیعی مصون می دارد و افعال زندگی فردی و اجتماعی او را در برگرفته به نیازهای مادی و معنوی او پاسخ می گوید. از گذشته های دور تاکنون، معماران چندین نوع معماری با کاربری های مختلف در سبک های گوناگون طراحی و اجرا کرده اند که محصول کار آن ها بخش مهمی از تاریخ بشر را تشکیل می دهد. معماران به عنوان افرادی که برای فعالیت انسان ها کالبد مناسب را تهیه می کنند مسئولیت بسیار بزرگی در محیط زندگی انسان را ایفا می نمایند، به بیانی دیگر معمار با تهیه کالبد فیزیکی مناسب می تواند در کیفیت جامعه انسانی و جاری و ساری شدن مطلوب فعالیت های اجتماع بسیار موثر باشد. البته برعکس آن هم صادق است، ساخت و سازهای بی کیفیت و ناکارآمد چه از نظر عملکرد فیزیکی- مادی و چه از نظر عملکرد روحی- معنوی عوارض بسیار منفی در جوامع انسانی می گذارد که ناشی از سیاست گذاری و خط مشی های اشتباه و یا عدم مسئولیت پذیری معماران و مسئولین امراست.

دانشجویان و فارغ التحصیلان رشته معماری

هرساله تعداد زیادی دانشجوی معماری به دانشگاه های سراسری و آزاد، وارد و یا از آن فارغ التحصیل می شوند. اساسی ترین مشکل پیش رو، اشتغال آن ها و وارد شدن به بازار کار است اما در حال حاضر تعداد زیادی از این دانشجویان حتی با داشتن علاقه و استعداد فراوان بیکار هستند و نمی توانند شغلی مربوط به رشته و تخصص خود پیدا کنند.

با توجه به هوش سرشار ایرانیان در علم ریاضیات، مهندسی و معماری، از گذشته تا به حال شاهد ساخت بناهای فوق العاده با قدمت تاریخی بوده ایم که شهر مشهد از این قاعده مستثنی نیست. خانه طالبیان، خانه موسوی، خانه ملک، خانه پیشه وران، سرای ترکمن‌ ها، خانه ملک جعفریان، خانه زارعی،خانه رجایی، فرهنگسرای بهشت، منزل آیت‌الله خامنه‌ ای و غیره نمونه ای از این معماری فوق العاده از قرن چهاردهم هجری تا کنون است که آن چنان که باید در حفظ و نگه داری آن کوشیده نمی شود، متأسفانه در حال حاضر کمتر از ۱۹ بنای تاریخی در اطراف بافت حرم وجود دارد که حتی مردم ساکن مشهد، اطلاعات دقیقی از این بناهای بی نظیر ندارند.

اگر بخواهیم نگاهی اجمالی به وضعیت معماری شهر مشهد بیندازیم باید بگوییم، منظر شهری مشهد دیگر از دست‌ رفته است و معماری مراکز تجاری و ساختمان بلند مرتبه که اصالت غربی دارد و به شکلی ناهماهنگ با هویت شهر مشهد در حال قد کشیدن هستند همچنان ادامه دارد. ساختارهای تقلیدی این مراکز حتی وقتی می ‌خواهند معماری تلفیقی داشته باشند بازهم مدرن و به سیستم غربی ساخته می‌ شوند. به هرروی به نظر می‌ رسد با استمرار روند تغییر چهره مشهد به‌ عنوان شهری که بارگاه منور رضوی را در خود جای‌ داده شاهد از دست رفتن هویت ایرانی – اسلامی این شهر و دگرگونی در معماری آن هستیم. بی‌ تردید با این اتفاق، مشهد که زمانی در احاطه بازارهای سنتی و خشتی و پذیرای مغازه‌های عطاری و سوغات دل ‌انگیز بود به شهری با شمایل جدید و فروشگاه ‌های در اوج رفتار غربی تبدیل خواهد شد. مشهد امروزی بر تیغ تیز توسعه گردن نهاده و میراث گران بهای شیخ بهائی را نیز در شرف نابودی قرار داده است. مشهد امروز جولانگاه آسمان‌ خراش‌ های بی ‌هویتی است که متکبرانه و گستاخانه بافت متواضع قدیم شهر را تحقیر می‌ کنند و ادب حضور در حریم حرم رضوی را نیز برنمی ‌تابند.

وجیهه هوشیارفر – سردبیر پایگاه خبری تحلیلی افق مشهد

اخبار مرتبط